Klokken voor Amerika

Het Netherlands Carillon is een monument dat Nederland aan de Verenigde Staten heeft gegeven in de jaren ’50 als dank voor de bevrijding en het Marshallplan. Het carillon is gehuisvest in een donkere, stalen klokkentoren, ontworpen door Joost Boks, en staat op een prominente plaats in Arlington, naast de beroemde oorlogsbegraafplaats. Bekijk in Museum Klok & Peel de bijzondere tentoonstelling over de totstandkoming, de restauratie en de toekomst van het spraakmakende carillon. Want alles ging in het verleden mis, wat mis kon gaan…

Over de bizarre geschiedenis van dit monument, schreef VU-hoogleraar Diederik Oostdijk het boek Klokken voor Amerika (Boom Uitgevers). Dit boek is te koop in de webshop van Museum Klok & Peel.

Een spraakmakend cadeau

Juist nu beseffen we het belang van de internationale samenwerking om in vrijheid te leven. In 1953 schonk Nederland als dank voor de hulp bij de bevrijding, nu 75 jaar geleden, en wederopbouw een carillon met 50 klokken. Een spraakmakend cadeau dat Nederland in 1952 sterk in beroering bracht. Het Netherlands Carillon was bedoeld als een symbool van internationale solidariteit. Net als klokken in een carillon, moeten grote klokken en kleine landen in de wereld samenwerken om een harmonieus geluid voort te brengen. Juist tijdens deze huidige internationale crisis is het streven van het Netherlands Carillon naar harmonie een inspirerend verhaal dat iedereen in Nederland en Amerika moet horen.

Voor het eerst zal de bizarre geschiedenis van dit unieke Nederlands oorlogsmonument voor Amerika getoond worden. Alles wat fout kon, ging fout maar nu zal het muziekinstrument en het cadeau eindelijk vervolmaakt worden en harmonieus klinken. Het carillon is een tijdscapsule van de jaren ’50, waarvan de verhalen en geheimen nu in het boek en in de tentoonstelling onthuld worden.

De geboorte van drie nieuwe klokken

Alle 50 klokken zijn nu voor het eerst terug in Nederland om herstemd te worden bij klokkengieterij Koninklijke Eijsbouts in Asten. Ze keren later dit jaar weer terug, vergezeld met 3 nieuwe klokken. Op de Amerikaans-Nederlandse vriendschapsdag, 19 april, heeft Pete Hoekstra (de Amerikaanse ambassadeur in Nederland) wereldkundig gemaakt dat recentelijk een nieuwe klok is gegoten voor het ‘Netherlands Carillon’ in Arlington bij Washington. De klokken zijn genoemd naar drie Amerikaanse burgers die zich in de vorige eeuw op hun manier inzette voor de vrijheid, George C. Marshall, Eleanor Roosevelt en Martin Luther King. De eerste nieuwe klok voor het Nederlandse carillon is op vrijdag 11 april ‘geboren’ bij Koninklijke Eijsbouts en de andere twee klokken volgden spoedig. Het Netherlands Carillon, uit 1953, krijgt hiermee een upgrade naar een Grand American Carillon. 18 van de 53 klokken worden tijdelijk in de tentoonstelling bijgevoegd.

Door de Nederlandse ambassade in Washington is ter gelegenheid van de ‘Dutch-American Friendship Day’ een bijzondere video gepresenteerd, welke te bekijken is op onze website www.museumklokenpeel.nl/klokkenvooramerika. Daar vindt u ook meer informatie over dit internationale project.

Kleine verhalen met grote gevolgen

De geschiedenis van het Nederlandse Carillon bevat een onbekend, maar bijzonder verhaal. Het gaat om het kleinste klokje, dat door koningin Juliana aan president Truman gegeven zou worden, maar zoek was geraakt. Hierdoor kwam de koningin op 4 april 1942 met lege handen te staan. Dit klokje werd later op de kanselarij in Washington teruggevonden en heeft decennialang op de ambassade gestaan. Vanaf het kleinste klokje dat kwijtgeraakt was leek alles mis te gaan wat mis kon gaan:

  • De meest verstrekkende fout was om de opdracht voor de klokken te gunnen aan drie klokkengieters waardoor het carillon dissonant klonk. Nederlanders wilden tot overmaat van ramp nauwelijks geld geven aan het instrument, gedeeltelijk vanwege zuinigheid maar ook omdat veel Nederlanders boos op de Amerikanen waren omdat ze door hen Nederlands-Indië zouden hebben verloren.
  • Gerrit Rietveld werd in 1956 als architect voor de klokkentoren teruggetrokken door minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns en ambassadeur Herman van Roijen vanwege zijn vermeende communistische sympathieën.
  • Een Amerikaanse veteranenorganisatie (AMVETS) protesteerde tegen koningin Juliana omdat ze niet wilden dat het Nederlandse monument in Arlington kwam.

Toekomst carillon

De National Park Service restaureert nu de klokkentoren voor een bedrag van ruim $ 4.5 miljoen en de Nederlandse overheid en een aantal sponsoren laat het carillon herstellen voor een bedrag van ruim € 800.000. De klokken van het Netherlands Carillon zijn allemaal opgedragen aan een onderdeel van de Nederlandse bevolking en zijn de meest rijk geillustreerde bronzen carillonklokken ooit gemaakt. Ze geven een uniek zelfbeeld van Nederland in de naoorlogse periode, maar laten ons ook reflecteren op hoe de relatie met Amerika is veranderd sinds die tijd en hoe we er nu voorstaan.